Naar hoofdinhoud
Apeldoorn · gemeente Apeldoorn

Wat kansspelen zeggen over het stadsleven in Utrecht

AI generated image

Wat kansspelen zeggen over het stadsleven in Utrecht

AI generated image

Op een vrijdagavond in Utrecht kun je het overal zien, als je er even op let. Studenten die in een kroeg aan de Oudegracht met dobbelstenen gooien om wie de volgende ronde betaalt. Een groep collega’s bij een pubquiz in Lombok. Een vriendengroep die na het eten nog een uurtje naar het casino gaat, gewoon om eens te kijken hoe het is. Kans en keuze lopen door het uitgaansleven van de stad heen, vaak zonder dat iemand het zo noemt.

Spellen waarin geluk een rol speelt, zeggen veel over hoe mensen samen tijd doorbrengen. Neem roulette, een spel dat in de achttiende eeuw in Frankrijk zijn vorm kreeg en waarvan de naam letterlijk klein wiel betekent. Het draaiende wiel en de rollende bal trekken al eeuwenlang mensen rond een tafel. Het gaat daarbij om meer dan winnen. Het moment zelf, samen rond die tafel, telt minstens zo zwaar. Dat sociale element is in een stad als Utrecht goed terug te zien.

Een stad die graag uitgaat

Utrecht telt ruim 370.000 inwoners en is een van de grootste studentensteden van het land. Dat merk je aan het straatbeeld en aan de agenda. Er is altijd wel iets te doen, en veel daarvan heeft een spelelement. Denk aan kroegen met een sjoelbak of dartbord, aan bordspellencafés waar je voor een paar euro een avond lang spellen van de plank pakt, en aan escaperooms waar je met een groep tegen de klok een puzzel oplost.

Wat al die plekken gemeen hebben: de uitkomst is onzeker, en precies dat maakt het leuk. Een spel waarvan je vooraf weet hoe het afloopt, speelt niemand twee keer.

Van Jaarbeurs naar de A12

Ook het casino is onderdeel van dat stadsleven. Holland Casino zat jarenlang naast de Jaarbeurs, op loopafstand van het station. Een paar jaar geleden verhuisde het naar een opvallend nieuw gebouw aan de Winthontlaan, langs de A12 aan de zuidkant van de stad. Het oude pand bleef eigendom van de Jaarbeurs en kreeg een andere bestemming.

Die verhuizing zegt iets over hoe de stad verandert. Het gebied rond het station is de afgelopen jaren helemaal op de schop gegaan, met nieuwe woontorens, kantoren en een vernieuwd Jaarbeursplein. Een uitgaansgelegenheid als een casino past daar minder goed bij dan vroeger. Aan de rand van de stad, goed bereikbaar met de auto, vond het een plek die meer ruimte biedt.

Wie er voor het eerst naar binnen gaat, merkt dat een casinobezoek tegenwoordig begint bij de balie. Je laat een identiteitsbewijs zien, want je moet minstens 18 jaar zijn, en je naam wordt gecontroleerd in het landelijke uitsluitingsregister voor kansspelen. Pas daarna sta je tussen de tafels. Voor veel bezoekers voelt dat eerder als het inchecken bij een concert dan als een stap in een verboden wereld. Het beeld van het casino als schimmige plek is in Nederland grotendeels verdwenen, en heeft plaatsgemaakt voor een avondje uit zoals een bioscoop of een restaurant.

Waarom we samen gokken

Waarom doen we dit eigenlijk? Een Nederlander dacht daar al vroeg over na. In 1938 verscheen Homo Ludens van Johan Huizinga, historicus uit Groningen, over de mens als spelend wezen, een boek dat nog steeds veel wordt gelezen. Hij stelde dat spel ouder is dan cultuur en dat veel van onze instituties, van rechtspraak tot sport, er hun wortels in hebben. Spel heeft volgens hem eigen regels, een eigen plek en een eigen tijd. Even stappen mensen uit het gewone leven.

Een avond in een casino of een kroeg met een spel op tafel werkt op die manier. Je spreekt af, je gaat ergens heen, je volgt de regels van het spel. Voor even gelden andere wetten dan op kantoor of in de collegezaal. Bij roulette zie je dat letterlijk: iedereen staat om dezelfde tafel, kijkt naar dezelfde bal, en heel even zijn een student en een directeur gelijk.

Geluk en controle

Interessant is ook hoe mensen met toeval omgaan. Wie een dobbelsteen gooit voor een hoog getal, gooit vaak harder dan voor een laag getal. Spelers blazen op dobbelstenen, kiezen vaste getallen of zweren bij een vaste plek aan tafel. Psychologen noemen dat de illusie van controle. We weten best dat het toeval is, maar het voelt beter als we er zelf iets aan kunnen doen.

In een stad vol jonge mensen, die midden in grote keuzes zitten over studie, werk en wonen, is dat misschien geen toeval. Een spel waarin geluk de doorslag geeft, haalt even de druk weg. Je hoeft niet alles te plannen. Soms valt de bal gewoon de goede kant op.

Wat de stad bewaart

Kansspelen zijn geen nieuw verschijnsel. In de Nederlanden werden al in de vijftiende eeuw loterijen gehouden om geld op te halen voor stadsmuren, armenzorg of gasthuizen. Ook in Utrecht hoorden kermis en spel eeuwenlang bij het straatleven. Wie daar meer over wil weten, kan zoeken in de collectie van Het Utrechts Archief, waar kaarten, foto’s en documenten over het dagelijks leven in de stad bewaard worden. Het laat zien dat spel en geluk altijd al onderdeel waren van het openbare leven, en niet alleen iets voor achter gesloten deuren.

Ook de kermis is daar een mooi voorbeeld van. Met zijn rad van avontuur, schiettenten en lootjes, en later de grijpautomaten, is hij eeuwenlang de plek geweest waar gewone mensen met kans in aanraking kwamen. Je betaalt een paar munten, je probeert iets, en soms ga je naar huis met een knuffel die groter is dan je kind.

En in Apeldoorn?

Veel van wat in Utrecht speelt, herken je ook in Apeldoorn, al is de schaal kleiner. Ook hier zijn er kroegen met een pubquiz, verenigingen die bingoavonden houden voor de clubkas en een kermis die elk jaar weer volk trekt. Wat er deze week in de stad gebeurt, van evenementen tot nieuwe zaken in het centrum, staat in het laatste nieuws uit Apeldoorn.

Het verschil met een grote studentenstad zit vooral in het ritme. In Utrecht is er bijna elke avond iets. In Apeldoorn draait het uitgaansleven meer om vaste momenten en vaste plekken, waar je elkaar kent. Toch is de kern hetzelfde. Mensen zoeken elkaar op, spreken af en laten een deel van de avond over aan het toeval. Wie wint, trakteert op de volgende ronde. Wie verliest, krijgt de volgende keer een nieuwe kans.

Gepubliceerd op door de redactie van De Apeldoorn Gids
Tip de redactie